HLA Doku Nedir?
HLA sistemi, insan vücudunda bulunan ve genetik kimliğimizi belirleyen özel protein yapılarıdır. 6. kromozom üzerinde yer alan bu genler, bağışıklık sistemimizin bekçileri olarak görev yapar ve her bireyin benzersiz biyolojik kimliğini oluşturur. Parmak izi gibi, her insanın HLA profili de kendine özgüdür.
HLA Doku Tiplendirmesi Nedir?
Doku tiplendirmesi, moleküler genetik yöntemlerle kişinin HLA profilinin çıkarılması işlemidir. Bu analiz sayesinde:
- Nakil adayları için en uygun vericiler bulunur
- Kemik iliği bankalarında eşleşme araştırması yapılır
- Genetik hastalık risk değerlendirmesi gerçekleştirilir
- Paternity (babalık) testlerinde destekleyici veri sağlanır
HLA Doku Testi Nasıl Yapılır?
Modern tıpta kullanılan yöntemler:
- Örnek toplanması: Periferik kan veya ağız içi sürüntü
- Moleküler inceleme: PCR ve DNA dizileme teknikleri
- Raporlama: HLA allellerinin kodlanması ve kayıt altına alınması
Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde hazır olur ve ömür boyu geçerlidir.
HLA Doku Grupları
İnsan HLA sistemi zengin bir çeşitlilik gösterir:
- Birinci sınıf moleküller: A lokus, B lokus, C lokus
- İkinci sınıf moleküller: DR lokus, DQ lokus, DP lokus
Her lokusda yüzlerce farklı allel (gen varyantı) bulunur, bu da milyonlarca farklı kombinasyon yaratır. Bu çeşitlilik, türümüzün hastalıklara karşı adaptasyon yeteneğini artırır.
HLA Doku Uyumu Nasıl Anlaşılır?
Uyumluluk değerlendirmesi çok boyutludur:
- Yüksek çözünürlüklü eşleşme: Alel seviyesinde tam örtüşme
- Orta derece uyum: Majör antijenlerin benzerliği
- Düşük uyum: Çoklu uyumsuzluklar mevcut
Crossmatch testi ile verici ve alıcı arasındaki immünolojik uyumluluk da kontrol edilir. Bu test, alıcının vericiye karşı önceden oluşmuş antikorları olup olmadığını gösterir.
HLA Doku Tipi Tayini Neden Önemlidir?
Klinik önemi çok geniştir:
- Transplantasyon tıbbı: Greft sağkalımını doğrudan etkiler
- Hematoonkoloji: Kemik iliği nakillerinde kritik faktördür
- Farmakogenetik: Belirli ilaç yan etkilerini öngörür
- Popülasyon genetiği: Etnik köken ve göç araştırmalarında kullanılır
Ayrıca ankilozan spondilit, çölyak hastalığı gibi durumlarla güçlü ilişkisi vardır.
HLA Doku Uyumu ve Nakil
Transplantasyon pratiğinde dikkat edilen noktalar:
- Tam kardeşler arasında %25 olasılıkla 10/10 uyum görülür
- Ebeveynler haplo-identik (yarı uyumlu) vericilerdir
- Ulusal ve uluslararası kayıt sistemleri uygun verici aramasını kolaylaştırır
- Yeni nesil nakil teknikleri sayesinde kısmi uyumlu nakillerle de başarı sağlanabilir.
